1. Nắm rõ cấu trúc đề kiểm tra và biểu điểm mỗi phần của đề bài

Cấu trúc đề kiểm tra gồm 2 phần: phần Đọc hiểu và phần Tạo lập văn bản.

Phần Đọc hiểu văn bản có 8 câu hỏi trắc nghiệm khách quan và 2 câu trắc nghiệm tự luận, tổng cộng 6 điểm. Mỗi câu hỏi trắc nghiệm khách quan được 0,5 điểm. Hai câu hỏi trắc nghiệm tự luận từ 0,5 điểm đến 1,5 điểm.

Phần Tạo lập văn bản yêu cầu học sinh làm một bài văn tự sự hoàn chỉnh. Phần này gồm 4 điểm.
 

2. Cách làm phần Đọc hiểu

Học sinh lưu ý, ở mỗi câu hỏi trắc nghiệm khách quan, trong 4 phương án chỉ có duy nhất 1 phương án đúng. Học sinh chọn đáp án nào thì ghi lại chữ cái in hoa đứng trước mỗi phương án đúng đó. Cần đặc biệt lưu ý những câu có từ phủ định “không” để tránh lựa chọn nhầm lẫn.

Với các câu trắc nghiệm tự luận trả lời ngắn, học sinh cần có lời dẫn. Câu trả lời phải đúng ngữ pháp, đủ chủ ngữ, vị ngữ.

Ví dụ: Trong câu văn “Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ.” , tác giả đã sử dụng phép tu từ nào?

Cần trả lời đầy đủ như sau:

- Trong câu văn “Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ.”, tác giả đã sử dụng phép tu từ so sánh.

Hoặc:

- Phép tu từ được sử dụng trong câu văn “Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ.” là so sánh.

Nếu đề yêu cầu viết khoảng 3 – 5 câu văn đề một nội dung nào đó, học sinh có thể viết rời từng câu, cũng có thể viết thành đoạn văn ngắn.
 

3. Cách làm phần Tạo lập văn bản

Ở lớp 6, các em cần biết cách tạo lập một văn bản tự sự, thực chất là một câu chuyện. Khi làm dạng bài này, các em cần xác định tâm thế mình đang sáng tác một câu chuyện hơn là làm một bài văn thông thường. Câu chuyện sẽ hấp dẫn người đọc, thuyết phục được người chấm nếu có thể làm nổi bật các yếu tố sau đây:

- Nhan đề: Cần đặt nhan đề cho câu chuyện của mình. Nhan đề thường là một cụm danh từ, ngắn gọn nhưng khái quát được nội dung câu chuyện mình sẽ kể, có khi là đối tượng được kể trong truyện.

Ví dụ: Tiệc sinh nhật bất ngờ; Trận cầu rực lửa; Chuyến đi đáng nhớ; Một lần nói dối; Sự hiểu lầm đáng tiếc; Tình bạn; Ngày em ra đời; Chị tôi; Em Bông v.v…

- Tình huống truyện: Cốt truyện là một chuỗi sự việc. Trong chuỗi sự việc ấy cần có một tình huống đặc biệt, khiến các nhân vật trong truyện – và cả người đọc đều không ngờ tới. Từ tình huống ấy, các sự việc được đẩy lên cao trào, cần phải giải quyết thoả đáng. Khi tình huống được tháo gỡ, câu chuyện cũng đi đến hồi kết.

Truyện sẽ trở nên nhàm chán nếu không xây dựng được một tình huống hấp dẫn.

Ví dụ: khi kể về chuyến đi chơi thì tình huống xảy ra trong chuyến đi có thể là mình làm mất đồ, mình đi lạc, mình gặp người đặc biệt nào đó v.v…

- Bối cảnh truyện: Câu chuyện phải xảy ra trong một bối cảnh cụ thể với thời gian, không gian nhất định.

Ví dụ: Một chuyến đi diễn ra vào mùa xuân, ở Sa Pa; một vụ hiểu lầm diễn ra trong giờ kiểm tra, ngay lớp mình học; một bữa tiệc sinh nhật bất ngờ diễn ra tại ngôi nhà thân yêu của mình, lúc ấy mình mới 8 tuổi; một trận đấu bóng xảy ra tại sân chơi khu dân cư, vào một buổi chiều mùa hè v.v…

- Nhân vật: truyện cần có nhân vật chính, nhân vật phụ. Vì đây là câu chuyện của chính mình nên bản thân em sẽ là nhân vật chính rồi. Các nhân vật khác trong truyện cũng nên được đặt tên và khi kể thì cần gọi tên nhân vật. Nhân vật có thể được khắc hoạ qua những phương diện lai lịch, hoàn cảnh; lời nói; suy nghĩ, cảm xúc, tâm trạng; hành động; cử chỉ, điệu bộ v.v… để từ đó bộc lộ rõ tính cách là người hiền lành hay nóng nảy, người chăm chỉ hay lười biếng, hoà đồng hay nhỏ mọn v.v…

- Chủ đề, ý nghĩa truyện: Mỗi một câu chuyện ta kể cần hướng tới một chủ đề, một bài học ý nghĩa nhất định, một nhận thức mới mẻ nào đó về con người và cuộc sống quanh ta.

Ví dụ: qua bữa tiệc sinh nhật bất ngờ, mình hiểu được tình yêu bao la gia đình dành cho mình; qua một trận đấu bóng, mình học được bài học kiềm chế cảm xúc bản thân, tinh thần thể thao tích cực; qua một lần nói dối, mình ý thức được đâu là đúng sai và không tái phạm nữa; qua một trận ẩu đả hoặc vụ xích mích, mình hiểu được giá trị của tình bạn v.v…

- Yếu tố miêu tả, biểu cảm, nghị luận trong văn tự sự: Câu chuyện chúng ta kể sẽ trở nên hấp dẫn hơn nhiều nếu các em biết đưa yếu tố miêu tả, biểu cảm, nghị luận vào lời kể chuyện.

+ Có thể dùng miêu tả để tả bối cảnh xảy ra sự việc, tả ngoại hình nhân vật, tả tính chất của cử chỉ, hành động, lời nói của nhân vật.

+ Có thể dùng biểu cảm để bộc lộ suy nghĩ, thái độ vui mừng, phấn khởi, buồn, giận, ngạc nhiên, sững sờ, hoảng hốt … khi ta gặp một sự việc nào đó.

+ Có thể dùng nghị luận để đưa ra lời nhận xét, đánh giá, bày tỏ ý kiến về sự vật, sự việc trong truyện hoặc rút ra bài học ý nghĩa nào đó từ câu chuyện.

- Nội dung mở đầu và kết thúc câu chuyện:

+ Phần mở đầu nên giới thiệu, gợi mở nhân vật, sự việc, đặc biệt là tình huống truyện.

+ Phần kết bài nên ghi lại cảm xúc của người kể, rút ra bài học ý nghĩa.

- Trình tự kể trong câu chuyện:

+ Có thể kể theo trình tự sự việc nào xảy ra trước thì kể trước.

+ Có thể kể theo trình tự từ sự việc ở hiện tại rồi nhớ tới quá khứ rồi lại trở lại hiện tại.

- Người kể chuyện: Người kể chuyện là bản thân mình. Em có thể dùng các từ ngữ xưng hô như sau trong khi kể: em, tôi.

4. Cách trình bày bài kiểm tra

Trình bày bài kiểm tra cũng là điều hết sức quan trọng. Các em cần lưu ý những điểm sau:

- Giấy kiểm tra chứa đầy đủ thông tin tên, họ, lớp, môn kiểm tra.

- Chữ viết gọn gàng, đều, đủ dấu, đủ nét, hoặc thẳng, hoặc nghiêng trái, ngoặc nghiêng phải chứ không nghiêng ngả lộn xộn.

- Không để trống giấy giữa các câu trả lời. Câu dễ làm trước, câu khó làm sau.

- Chỉ dùng một loại bút, một màu mực, không dùng bút chì.

- Nếu có sai sót cần gạch bỏ thì phải dùng thước kẻ đặt ngang dòng chữ cần bỏ, kẻ thẳng; không nên đóng ngoặc đơn phần cần gạch bỏ. Viết nội dung trả lời tiếp theo cách phần gạch bỏ 1 dòng.

- Giữa các câu trả lời trắc nghiệm tự luận và giữa 2 phần của bài kiểm tra cần cách 1 dòng để người chấm dễ nhìn và tạo tính thẩm mĩ trong trình bày bài kiểm tra.

- Phần trắc nghiệm khách quan nên ghi 8 câu thành 2 cột, mỗi cột 4 câu cân đối giữa trang giấy.

- Bài văn cần chia thành nhiều đoạn, mỗi đoạn văn đều bắt đầu bằng chữ viết hoa lùi đầu dòng. Đặc biệt phần thân bài cần chia đoạn theo từng sự việc, không nên viết toàn bộ thân bài thành một đoạn.

Chúc tất cả các em bình tĩnh, tự tin, làm bài tốt và đạt kết quả cao!